Hayy’dan gelip Hu’ya Giden Bir Birikim Modeli Olarak Rant Benzeri (Quasi-Rent)

İktisat Teorisi, Makro Ekonomi

Dünya’da ve Türkiye’deki değişimin niteliği tartışılırken ekonomik etkinliğin büyüklüğü birincil ölçü olagelmiş. Buna karşın katma değerin hangi faktör gelirleri (ücret, faiz, kar, rant) arasında nasıl dağıldığı yeterince göz önüne alınıyor mu, ondan emin değilim.

Dünya ekonomisinin başat aktörleri teknolojik yeniliklerle büyüyor. Sanayi toplumunu doğuran yığın üretimin ortaya çıkardığı hukuk sistemi, idari yapı, toplumsal referans değerleri ise yerli yerinde duruyor. Durmaya çalışıyor desek daha isabetli olur.

Üretim faktörlerinin arzına bağlı olarak, kıtlığıyla sınırlı bir iktisadi yapı, modern toplumu sınırlamakla, hakların ve yükümlülüklerin dengeli olduğu çift yönlü muhasebe sistemiyle kendini açıklıyor ve savunuyordu. Bilgi toplumu, bir eşik atlama olarak görünse de arkaik kıtlık referansına hizmet etti. Şimdilerde gelişen bilgi işlem uygulamaları, silah sistemleri, kentleşme dinamikleri, yeni ve asimetrik bir dengeyi/dengesizliği geçerli kılıyor.

ABD-İran savaşında ortaya çıkan asimetri ile bir bilgisayar işletim sisteminin patent sahibi, savunma sanayinde farklı bir yaklaşımla üretilen silah sistemleri, imar revizyonlarıyla ortaya çıkan rant ötesi fonlar birbirlerinden bağımsız konular değil aslında.

Öyleyse…

Hayy’dan gelip Hu’ya Giden Bir Birikim Modeli Olarak Rant Benzeri (Quasi-Rent) yazısına devam et →

Üçüncü Şehrin Hikâyesi: 2026’yı Anlamak

İktisadiyat, İktisat Teorisi, Kriz, Makro Ekonomi, Savaş Ekonomisi

Bugünlerde Dünyada olup bitenleri takip ederken, iki romanın (İki Şehrin Hikâyesi ve Sardalye Sokağı) giriş cümleleri aklıma geliyor. Cümlelerin ortak özellikleri, ‘bakış açılarına göre karşıtlıkların bir araya geldiği bir Dünya tasavvuruna sahip olmaları’ denilebilir. Yine ‘diyaloji’ yani olguların önceki kullanımlarla ilişki içerisinde olması… Modernizmin müthiş imkânı ve tuzağı ya da karşıtlıklarla açıklanan bir Dünya tahayyülü de diyebiliriz.

Charles Dickens’ın romanı “İki Şehrin Hikâyesi” kaleme alındığı 1859 yılında, anlattığı olay örgüsünün üzerinden 70 yıl geçmişti. Ama aynı yıl Süveyş Kanalı için kazı başlamış, ilk petrol kuyusu ABD’de açılmıştı. Darwin’in meşhur ‘Türlerin Kökeni’ de aynı yıl yayınlandı. Hatta Güneş Patlaması sonucu kısa bir süre Dünya alışılmadık şekilde aydınlanmıştı. Dünya’da ‘bir şeyler oluyor’ ama tam anlamıyla tarif edilemiyordu. Görünen o ki asıl mesele 1857 yılında Amerika’daki ‘panik’ adı verilen ekonomik krizdi. Krizi elbette bir savaş ama ‘iç savaş’ izledi. İç savaş hem yeni bir büyük sorun hem de krizin çözümü olmuştu.

Üçüncü Şehrin Hikâyesi: 2026’yı Anlamak yazısına devam et →

Grönland İçin Bir Referans Daha: İbn-i Battuta

iktisat tarihi, Makro Ekonomi, Savaş Ekonomisi

Son zamanlarda Grönland’a, hemen her gün bir ülke asker ve silah sevk ediyor. Bazı ülkeler dışında, NATO bile ABD’nin son işgalci girişimini etkisizleştirmek için sembolik girişimlerde bulunuyor.

Konunun tarafları, ABD’den gelen tepkiye göre teşebbüslerini artırıp azaltıyorsa da Avrupa ülkelerinin Grönland’a gönderdiği asker sayısı, yalnızca 37 (otuz yedi!). Hatta, Trump’ın Grönland politikasına köstek olan ülkelere ek vergi uygulama tehdidi üzerine, Almanya geri adım atarak gönderdiği 15 (on beş!) askerini de geri çekme kararı aldı.

Grönland İçin Bir Referans Daha: İbn-i Battuta yazısına devam et →

Hamlet’in Yeni Bir Edisyonu Olarak Grönland Krizi

Kriz, Politika, Savaş Ekonomisi

Hamlet (The Tragical History of Hamlet, Prince of Denmark) Shakespeare’in uzun bir oyunu. Türkçeye çevirenler arasında, mesela Halide Edip Adıvar oyunu ‘Hamlet’ adıyla değil ‘Hamlet: Danimarka Prensi’ olarak uyarlamış/çevirmiş ki doğru yaptığı anlaşılıyor.

Malum bugünlerde gündem Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölge olan Grönland.

Trump’ın ‘satın almak veya işgal etmek; işte bütün mesele bu’ şeklinde özetlenebilecek Grönland ‘politikası!’, Hamlet’teki yerine oturtulduğunda, oyundaki Norveç Prensi Fortinbras’a tekabül ediyor. Maalesef oyunun sonunda Prens Hamlet, Fortinbras’ı veliaht ilan ediyor. Bir bakıma Danimarka’yı kendi elleriyle Norveç Krallığı’na veriyor. Hamlet’in Yeni Bir Edisyonu Olarak Grönland Krizi yazısına devam et →

Gerçekten ‘Her Şey Dahil’miş Elio Montanari!

Hayatın İçinden

Elio’nun vefatını, Sayın Ali Akay’ın yazısını gönderen sinema sektöründen bir dostumdan haber aldım. Ali Akay’ı, sanırım 2012 veya 2013 yılında Elio’yla birlikte Beyoğlu’nda gittiğimiz bir fotoğraf sergisinde görmüştüm. Elio, Akay’la Fransızca konuşmaya başlamış sonra da ‘kusura bakma İngilizceden Fransızcaya geçtik’ demişti. Ben de ‘fark etmez’ deyince memnun olmuştu. Ekledim, ‘Nasıl olsa İngilizce de konuşsan anlamıyorum bu konuları’ demiştim.

Çok gülmüştük.

Gerçekten ‘Her Şey Dahil’miş Elio Montanari! yazısına devam et →

Yeni Bir Türk Askeri Ekosferinin Gereklilikleri

Kriz, Savaş Ekonomisi

Bu konu birkaç yıl önce para-motorla sınırı geçtiği iddia edilen teröristlerin Ankara’da İçişleri Bakanlığı’nın önünde durdurulması ile gündeme gelmişti. İsrail’in saldırılarına başlangıç olarak gösterilen Hamas harekâtları da para-motorlarla yapılmıştı.

Elmadağ’da düşürülen İHA’dan sonra, bu konuyu yeniden gözden geçirmekte yarar var.

Sorun sadece Türkiye’nin hava savunma sistemi değil. Elmadağ’a kadar ulaşıp düşürülen İHA’nın, Türkiye’nin savunma iklimine dair bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulan bir döneme rastladığı anlaşılıyor.

Yeni Bir Türk Askeri Ekosferinin Gereklilikleri yazısına devam et →

Türk Ekonomisinin Tasarruf Açığını Yönetmesi İçin Yeni Yöntemlere İhtiyacı Var

Makro Ekonomi

Yeni çağın, stratejik hammaddelere sahiplik ve enerji odaklı olacağı anlaşılıyor.

Türk Cumhuriyetleri Asya’nın Ortadoğu’su sayılabilecek Kafkaslardaki sorunlardan şimdilik muaf kaldı. Bu bölgede Azerbaycan’ın izlediği dengeli politika, en azından güvenlik bağlamında başarılı oldu.

Tüketim kültürü yeterince küreselleştiğine göre gelişmekte olan ülkelerin para ve sermaye akımlarında istikrarı sağlaması, artık bir savunma ve güvenlik konusu hâline gelmiş demektir. Ancak, Türkiye’ye göre daha merkezi otoritelerle yönetilen ülkelerin kendi iç piyasalarında toplumun geneline hitap eden tasarruf enstrümanlarını yaygınlaştırmaları kolay olmayacaktır.

Türk Ekonomisinin Tasarruf Açığını Yönetmesi İçin Yeni Yöntemlere İhtiyacı Var yazısına devam et →

Tek Kişilik Haneler (TKH) ya da ‘Yedi derviş bir posta oturur, iki padişah Dünya’ya sığmaz”

İktisadiyat

TÜİK Türkiye’de tek kişilik hanelerin (TKH) katlanarak arttığını açıkladığında şaşırmadım. Ama hem Dünya’da hem Türkiye’de hızlı bir artış olması, birkaç tespit ve tedbir hakkında düşünmeye sevk etti…

Tek kişilik hane deyince benim ilk aklıma gelen, Rus romanlarındaki kiralık oda sahipleridir: Küçük odalarda hatta odalardan bölünerek elde edilen hücrelerde yokluk, yalnızlık, komşu odalarla kurulan dostluklar vs.

Hatırı sayılır roman ve hikâyede yalnız yaşayan, hayata ve kendine inancı kalmamış ama bir o kadar da genç kahramanlarla tanışırız. Bir noktada nihilizme dönüşen söz konusu yaşam tarzı, platonik aşkları, vesveseleri, sağlık koşullarını yok saymayı, akrabalarla ilişkisizliği ele alır. Kurulan dostluklara, aşklara abanıldığı için zaten uzun bir yalnızlıktan dolayı duyarlı hâle gelen birey, o ilişkiyi de sürdüremez.

Tek Kişilik Haneler (TKH) ya da ‘Yedi derviş bir posta oturur, iki padişah Dünya’ya sığmaz” yazısına devam et →