Krediler daralıyor, özel sektör borçları özellikle döviz cinsinden olanlar azalıyor.

Kredi kartı alışveriş (taksitli olanlar) hacmi de öyle. Bu arada enflasyonda beklenen  hareket başladığı gibi devam ediyor.Merkez Bankası revize ettiği enflasyon hedeflerinin baz etkisi nedeniyle artış eğilimi taşıyabileceğini belirtiyor.

            Bu aralar para otoritelerinin enflasyona ve sıkı para politikasına sarılmasının altında asli görevlerine rücu etme isteği yatıyor olabilir. Bu sorunlu dönemin en büyük faydası da ekonomi yönetimindeki her bir kamu otoritesinin kendi görevine odaklanması gerçeğini hatırlatmış olması. Maliye Bakanlığı zaten bütçeyi sıkı tutuyor. Şubat rakamlarını hepimiz gördük ve beklenenden daha iyi bir teknik performansı not ettik. BDDK da kredi kontrollerini planlandığı gibi yürütmeye gayret ediyor. Bunlar seçim öncesi öyle kolay kolay uygulanabilecek politikalar değildi doğrusu. 

Merkez Bankası’na gelince; Banka, rol büyütüldüğünde, çoklu hedeflere yönelildiğinde defalarca ispat edilmiş bir tecrübeyi yeniden ispata çalışıyor gibiydi. Gezi olaylarından bu yana ısrarla faiz artırımı konusunda ideolojik bir tutum takındığı algısı yarattı. Teknik olarak hükümetin değil kendi tercihlerini yansıttığı fikrini kavramlaştırmayı başarmış olmasına karşın 17 Aralık sonrası hikaye başa döndü.

Bu yorumları bir kenara bırakıp daha objektif olmaya çalışırsak; 

1- En üste yazılması gereken gerçek; Amerikan Merkez Bankası’nın (FED) kararları dünya ekonomisini daha az paraya nasıl alışılacağı konusunda eğitmeye devam ettiği olmalı.

2- Türkiye, dövize ihtiyaç duyan ekonomiler arasında üst sıralarda. Çünkü döviz ihtiyacı sürekli ve yüksek.

3- Ekonomi yönetiminin büyüme hedefleri gerçekçi fakat işsizlik ve enflasyon konusundaki maliyetleri yeterince önemsiyor gibi görünmüyor.

4-Tüketici güveni yetersiz.

5- Avrupa ekonomisinin toparlanması konusundaki sinyaller karışık. ABD çekişli bir büyümenin etkisi Avrupa’da ancak sonbaharda hissedilebilir.

Tüm bu koşullar değerlendirildiğinde; Gelişen ekonomiler ve özelde Türkiye ekonomisinin görünümünü parasal sıkılaştırma ile reel büyümenin birbirlerini aksi yöne çeken etkilerinden hangisinin galip geleceğine bağlı olarak izleyeceğiz. Tahminler dünya ekonomisinin büyüme yönlü etkiyi hissettireceğini gösteriyor. 

İç piyasada güçlü bir talep çekişi görülmediğinde göre tansiyonu yüksek bir dönemin Türkiye ekonomisine yön vereceği anlaşılıyor. Bizim gibi gelişen ekonomilerde yüksek tansiyonun anlamı enflasyon ve faizlerin yükselmesi.

Sanırım gelişmelere daha serinkanlı yaklaşan bir ekonomi yönetimi de bu koşullara eşlik edecek. Tek tek ekonomi yönetimine yön veren aktörler bir yana ekonominin koordinasyonunda gerçekçi bir hava hakim.

Geçen hafta imalat sanayinde büyümenin sınırlarına gelindiğinden bahsetmiştik. Türkiye’de sanayi üretiminin sorunlarının başında katma değeri yüksek ürünlerden alınan payın yetersizliğini yazmıştık. Aynı hafta imalat sanayindeki büyüme rakamı yayınlandı ve şaşırttı.

Sanayi üretiminin, 2014 Ocak ayında bir önceki aya göre yüzde 1,1 büyürken, geçen yılın aynı ayına göre yüzde 7,3 büyüdüğü açıklandı. Alt kalemler itibariyle değerlendirildiğinde yatırım mallarında değil ama dayanıksız tüketim malları ağırlıklı üretimde artış kaydedildi. İlginç olan, kredi artışı, reel kesimin güven endeksi, döviz kuru, faiz haddi gibi faktörlerin tamamı sanayi üretiminin aleyhine gelişiyor olması.

Gelişen piyasalarda geçici bir rahatlama oldu mu?

Gün gün takip edildiğinde gelişen piyasalara yönelen fonların biraz olsun rahatladığı periyotlar görülebiliyordu. Aslında bir düzelmeden çok daha önce fiyatlanan karanlık tablonun istikrar kazanması olarak nitelendirilebilecek atmosferi görmezden gelmek mümkün değil. Avrupa için söylenen deflasyon (fiyat erozyonu veya enflasyonun tersi denilebilir) riski gelişen piyasaların canlanmasına katkıda bulunmuş olabilir.

Çünkü herhangi bir deflasyon riski ister istemez para arzını artıran bir politikanın kapılarını açıp Euro’nun değerinde bir devalüasyona olanak sağlayabilir. TL’deki değer kaybının meyvelerini toplamayı zorlaştıracak bu riskin, Avrupa’nın büyümesi konusunda da iyimser olunmadığı anlamına geldiği unutulmamalı.

Cari açık düşmeye başladı…

2014 için en kolay kestirilebilecek istatistik değer cari açık rakamıydı. En azından yön olarak keskin bir düşüşün beklendiği bir ortam oluşmuştu. Düşüş beklendiği gibi başladı ama beklendiği kadar radikal olmadı. Sanayi üretimindeki artışı açıklamak için yetersiz de olsa makul gerekçelerden biri olabilir.

Sermaye çıkışı mali sektörü etkileyebilir…

Bankaların özkaynak karlılığında azalma görülüyor. Bu denli geniş bir sermaye yapısının karlılığında erozyon görülmesine dikkat çekmekte yarar var. Türkiye ekonomisinin iki dayanak noktasından biri kamu bütçesiyse diğeri de mali sektördeki sermaye yeterliliği idi.

Sorunlu kredilerde dramatik bir artışın olmadığı anlaşılıyor. Kredi kartları kullanımı ve diğer kredilerde radikal düzenlemeler yapılsa da bu alandan gelen ve istatistiklere yansımış bir sorun yok.

Bankalar, şimdilik karlarından ‘fedakarlık’ ederek reel sektörü fonlamayı sürdürüyorlar. Ödemeler Dengesi rakamlarına bakılırsa sermaye çıkışının birincil etkisi bankalar üzerinden görülüyor. Keza; Faiz artışının getirdiği maliyet baskını ilk göğüsleyecek iktisadi aktörler de bankalar ve kamu kesimi oluyor. 2014 yılı içerisinde reel sektöre aksetmesi beklenen maliyet artışına hazır olmak gerekiyor.

Geçtiğimiz hafta bu cümleyle özetlenebilirdi: ‘Faiz artışı kurdan çok fiyat istikrarını hedefliyor’. Yıllık enflasyon %7,5-% 8 seviyesini yakaladığına göre gündemin birinci sırasını işgal etmesi gerekiyor. Dövizdeki hareketlilik bu seviyenin korunacağını ima ettiğine göre artık bazı tespitleri seslendirmek yanlış olmayacak.