2009 gibi durgunlukla geçen yıllar firmalar ve hanehalkının işlerin azalmasını fırsat bilip şapkayı önüne koyduğu zamanlardır. Bu kez öyle olmadı. İşler durgundu evet, ama nakit verimliliği düşük bir iş temposu da iş dünyasının yakasını bırakmadı. Kaybedilen müşteriler, yatırım gerektirmeyen yeni sektörlere girme isteği, iflas edeceği anlaşılan borçludan son anda alınan bir senet…

Reel sektör 2009 boyunca tümüyle nakit takibine endeksli bir dönem geçirdi. Bu arada firmalarını yeniden yapılandırmaya çalışanlar; özellikle inovasyon ve verimlilik odaklı iş modelleri ilgiyle izlendi. Bir kısmı uygulanamadı, eğer krizden çok büyük zararla çıkılmadıysa uygulanması bir başka bahara kalan tedbirler listesinde kalmaya devam etti. Özellikle risk yönetimi ile ilgili seminerler ilgiyle izlendi. Krizden önce riskleri hatırlatan muhasebeciye, “yahu sen bunları bize niye anlatmadın ağabeycim” diye çıkışıldı.

2010’a girerken gündemdeki politik gelişmelerin yankıları firma ve bireylerin şikâyetlerini ülke gündeminden uzaklaştırmaya devam ediyor. Buna karşın, yeni yılla birlikte kendi koşulları ile yüzleşmek zorunda kalacak tüketici, ertelenen tüketimini hayata geçirmek için aradığı koşulların oluştuğunu en azından henüz düşünmüyor.

Tüketici eğilimine ilişkin soru bazında endeksler

Kaynak: TÜİK

Şirketler âleminde de yeni yıla ilişkin büyüme umutlarının yeşerdiği ama koşulların 2007 öncesini aratacağı konusunda bir fikir birliği var. Özellikle mali kuruluşlarla ilgili gelişmeler bankaların da 2010 için temkinli bir fonlama politikası takip edeceğini gösteriyor.

Faiz hadlerinin gerilemesi ile tasarruf sahipleri için tasarruflarının yastık altında kalması ile mali aracılarda bulunması arasındaki fark neredeyse sıfıra indi. Teknik olarak, yatırım ve harcamaları artırması gereken bu ortamın gerekli seviyeye ulaşmamasında, siyasi riskin yüksek oluşu enikonu etkili.

Bu şartlar altında özellikle şirketlerin 2009 yılı içerisinde edindiği tecrübeler ışığında hareket etmeleri gerekiyor. Özellikle müşteri ve sipariş kabulü sırasında 2010 yılında görülecek taban etkisinin sağladığı istatistiksel büyümenin bir rehavet vesilesi olarak algılanmaması ezber edilmeli.

Yeni Ticaret Kanunu

Firmalar bakımından bir yenilenme fırsatı doğuracak diğer bir olası gelişme yeni Türk Ticaret Kanunu Tasarısı.  Tasarının yasaya dönüşmesi önündeki engellerin daha çok siyasi partiler arasındaki anlaşmazlıklardan kaynaklandığı söyleniyor. Bir başka gerekçe de Borçlar Kanunu ile ilgili düzenlemeler hal yoluna koyuluncaya kadar Türk Ticaret Kanunu’nun ele alınmayacağı yönünde.

Ne zaman yasalaşırsa yasalaşsın 1950’lerden kalma bir TTK ile faaliyet göstermek, firmaların önünü tıkayan bir unsurdur. Birçok şirket sahibi organizasyon yapılarında “olsa iyi olur ama nasıl yapacağız?, Nereden başlayacağız?” dediği sorunların çözümünü yasanın içeriğinde bulacaklar.

Özellikle kronik sorunlarımızın asıl kaynağını oluşturan “işletme sahibi” ile “şirketin kişiliği” arasındaki sınırların çizilememesi meselesinde, kanunun kökten çözdüğü düzenlemelere dikkat çekmek gerekiyor. KOBİ’lerimizin bugüne dek sergilediği hızlı büyüme performansının, bundan sonrası için daha uzun bir zamana yayılacağı anlaşıldığına göre, işletme sahiplerinin bu ve benzeri konulara ayırabildikleri zaman artacaktır.

Özellikle, iç denetim, iç kontrol, risk yönetimi ve muhasebe standartları konusunda dünya ile etkileşim sağlayabilecek bir yapıya kavuşacak iş hayatı, başlangıçta zorlansa da TTK’nun yaptırımlarına boyun eğerek aslında şirketlerine uzun dönemli yararlar sağlayabilecek. Bugüne kadar muhasebeyi, verginin hesaplanması için katlanılması zorunlu bir fenalık olarak algılayan nice şirketin kendisine çeki düzen vermelerinin zamanı geldi.

Özellikle aile şirketlerinde profesyonel yönetici istihdamının önündeki engelleri kaldıran aileden ve yasalardan kaynaklanan düzenlemeler de yeni tasarı ile ortadan kalkmış oluyor. Profesyonel yöneticilerin yönetim kurullarında görev almasının yolunu açan düzenlemeyi uygulamaya koymak gerekiyor.

Şirket sahiplerinin yönetim kurullarında bulunmalarından dolayı hiç ilgileri olmasa dahi yasal düzenlemenin getirdiği müteselsil mükellefiyetler de yeni yasa ile derecelendiriliyor. Özellikle artık çağdışı bir uygulama haline gelen hiçbir özellik gerektirmeden firmalara murakıp olmayı sağlayan eski sistemden, denetim komiteleri ve iç denetçi sistemine geçiş bence firma sahiplerinin şimdiden uygulama denemelerini yapmaları gereken çağdaş çözüm uygulamaları olacak.

Bağımsız dış denetim zorunluluğunu kendi firmalarına ek yükler getirecek bir fantezi olarak görenler hemen telaşa kapılmasın. Yasa ile firmaların sınıflandırılmasında her zamanki ciro ve çalışan sayısına ilaveten varlık (aktif) büyüklükleri göz önünde tutulacak. Firmalar bu şekilde küçük, orta ve büyük olarak sınıflandırıldıktan sonra, küçük ve orta boyutlu sayılan şirketler için bir bağımsız denetim firması ile çalışma zorunluluğu bulunmuyor. Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler tek başlarına küçük ve orta boyutlu işletmeleri denetleyebilecekler.

Kasım’da düzelir demiştin hocam!

İç piyasada beklenen iyileşmeyi göremeyen işletmeciler için dış ticaret olanaklarının hem coğrafi hem de sayısal bakımdan genişlediği anlaşılıyor. Batı ülkeleri, krizi beklenenden çok daha hafif atlattıkları için, ithalat kapasitelerini de artırmış oldular. Türkiye’nin toparlanma dinamiğine çok büyük katkıda bulunacağını tahmin ettiğim bu gelişmenin sürmesini umuyorum.

“Ekonomi yazarı dün söylediklerinin bugün neden gerçekleşmediğini anlatan kişidir” diye bir espri var biliyorsunuz. Eski yazıları gözden geçirdiğimde gördüm ki ekonomik krizin etkilerinin, içinde bulunduğumuz yılın Kasım ayında giderileceğini üstelik birkaç yerde vurgulamışız.

İşin şakası bir tarafa, içinde bulunduğumuz haftalarda Ekim ve Kasım ayına ilişkin istatistikler ardı ardına yayınlanıyor. Daha önce de belirttiğim gibi, özellikle sanayi üretimindeki artış ümit verici. İşsizlik oranındaki artış da durdu. 2009 yılının Kasım ayında kurulan şirket ve kooperatif sayısı geçen yılın aynı ayına göre % 14,2 arttı. Kurulan ticaret unvanlı işyerleri sayısı geçen yılın aynı ayına göre % 20,2 arttı. Sipariş ve ciro rakamları da önceki aylara göre bir ivme kazanmış gibi görünüyor. Ekim ayının siparişleri arttığına göre sonraki ayların cirolarında artış olması kaçınılmaz.

Beklendiği kadar olmasa da, Kasım ayına ilişkin rakamlar tamamlandığında artıların eksilerden daha fazla olduğu görülebilecektir.